ਬਾਣੀ ਦਾ ਅਸਰ

ਗੁਰਜੋਤ ਅੱਜ ਸਕੂਲ ਦੇ ਟੂਰ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਕੀਤੀਆਂ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਰ ਬਾਰ ਚੇਤੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਅੱਜ ਉਸ ਕੋਲ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਸੀ। ਮੰਮੀ ਤੇ ਭੈਣ ਨੂੰ ਟੂਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਉਹ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਅਜੇ ਉਹ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਥੋਂ ਇਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਉੱਚੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲੰਘੇ। ਪਤਾ ਨਹੀ ਕਿਉਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਚੰਗਾ ਨਾ ਲੱਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਪਾਠ ਤਾਂ ਘਰ ਬੈਠ ਕੇ ਕਰੀਦਾ ਏ ਤੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ। ਦੋਸਤਾਂ ਕੋਲ ਜਾਏ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਮੰਮੀ ਕੋਲ ਉਸ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੇ ਗਲੀ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ ਪਾਠ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ। ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਰਾਤ ਦੀ ਰੋਟੀ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ‘ਰਾਤੀਂ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗੇ’ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਕੰਮ ਲੱਗ ਪਈ।

ਰੋਜ਼ ਵਾਂਗ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਦੋਨੋਂ ਭੈਣ ਭਰਾ ਸਾਖੀ ਸੁਣਨ ਲਈ ਮੰਮੀ ਦੁਆਲੇ ਹੋਏ ਤਾਂ ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ ਨੂੰ ਉਸ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦਾ ਖਿਆਲ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਗੁਰਜੋਤ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਪਾਠ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਮਨ ਲਗਾ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਪਰ ਲੋੜ ਪੈਣ ਤੇ ਤੁਰਦਿਆਂ ਫਿਰਦਿਆਂ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਹਰਜ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਬਾਬਾ ਜੀ ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਪਾਠ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਬੱਚੇ, ਉੱਚੀ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਏ ਤੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ।

‘ਮੰਮੀ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ?’ ਹਰਲੀਨ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ।

‘ਦਸਦੀ ਆਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਦੱਸੋ, ਕਲ੍ਹ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਸਾਖੀ ਸੁਣਾਈ ਸੀ?’

‘ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਵਾਲੀ।’ ਗੁਰਜੋਤ ਉੱਚੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੋਲਿਆ।

‘ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਕੀ ਨਾਂ ਸੀ?’ ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਪੁਛਿਆ।

‘ਬਾਬਾ ਫੇਰੂ ਮੱਲ ਜੀ,’ ਦੋਨੋ ਬੱਚੇ ਇਕੱਠੇ ਬੋਲੇ।

‘ਬਾਬਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਪਿੰਡ ਚਲੇ ਗਏ?’

‘ਖਡੂਰ’ ਹਰਲੀਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਸੀ।

‘ਗੁਡ। ਅੱਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅੱਗੋਂ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਹਾਂ। ਬਾਬਾ ਫੇਰੂ ਮੱਲ ਜੀ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿਚ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਭਗਤ ਸਨ। ਉਹ ਹਰ ਸਾਲ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸੰਨ 1526 ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਦੇਵੀ ਦੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ। ਪਿੰਡ ਖਡੂਰ ਵਿਚ ਭਾਈ ਜੋਧਾ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਸਿੱਖ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਉੱਠ ਕੇ ਜਪੁ ਜੀ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਦਾ ਪਾਠ ਬੜੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਕਰਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਉਹ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਦੀ ਇਹ ਪਉੜੀ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਥੋਂ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਲੰਘੇ।

ਜਿਤੁ ਸੇਵਿਐ ਸੁਖੁ ਪਾਈਐ ਸੋ ਸਾਹਿਬੁ ਸਦਾ ਸਮ੍ਹ੍ਹਾਲੀਐ ॥
ਜਿਤੁ ਕੀਤਾ ਪਾਈਐ ਆਪਣਾ ਸਾ ਘਾਲ ਬੁਰੀ ਕਿਉ ਘਾਲੀਐ ॥
ਮੰਦਾ ਮੂਲਿ ਨ ਕੀਚਈ ਦੇ ਲੰਮੀ ਨਦਰਿ ਨਿਹਾਲੀਐ ॥
ਜਿਉ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲਿ ਨ ਹਾਰੀਐ ਤੇਵੇਹਾ ਪਾਸਾ ਢਾਲੀਐ ॥
ਕਿਛੁ ਲਾਹੇ ਉਪਰਿ ਘਾਲੀਐ ॥

ਪਾਠ ਸੁਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਲੱਗਿਆ। ਮਨ ਨੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੀ ਜਿਹੜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਪਾਠ ਸਮਝ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਨਾ!’

‘ਮੰਮੀ, ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਦੀ ਕਿਹੜੀ ਬੋਲੀ ਸੀ?’ ਗੁਰਜੋਤ ਨੇ ਭੋਲੇ ਭਾ ਪੁਛਿਆ।

‘ਬੇਟੇ, ਪੰਜਾਬੀ। ਸਾਰੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਏ ਨਾ।’ ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਕਿਹਾ।

‘ਹਾਂ ਸੱਚ! ਤੇ ਫੇਰ ਕੀ ਹੋਇਆ ਮੰਮੀ?’ ਗੁਰਜੋਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਆਇਆ।

‘ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਦਾ ਵੀ ਦਿਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਪਾਠ ਕਰਨ। ਉਹ ਭਾਈ ਜੋਧਾ ਜੀ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਛਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਪਏ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਅਨੰਦ ਆਇਆ ਏ।

‘ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀੇ’, ਭਾਈ ਜੋਧਾ ਨੇ ਜੁਆਬ ਦਿੱਤਾ।

‘ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਕੌਣ ਨੇ?’ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਤਾ।

‘ਉਹ ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ।’ ਭਾਈ ਜੋਧਾ ਨੇ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਜੁਆਬ ਦਿੱਤਾ।

‘ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ?’ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।

‘ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਚ’ ਭਾਈ ਜੋਧਾ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ।

‘ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾਉਗੇ?’ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਪੁਛਿਆ।

‘ਹਾਂ, ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ’ ਭਾਈ ਜੋਧਾ ਜੀ ਨੇ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।

‘ਫੇਰ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਗਏ?’ ਗੁਰਜੋਤ ਨੂੰ ਅੱਗੋਂ ਜਾਣਨ ਦੀ ਕਾਹਲ ਸੀ।

‘ਹਾਂ ਬੇਟਾ, ਪਰ ਭਾਈ ਜੋਧਾ ਜੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜਦੋਂ ਉਸ ਸਾਲ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਲੈ ਕੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਉਹ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਰੁਕ ਗਏ।’

‘ਮੰਮੀ, ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਹਰ ਸਾਲ ਦੇਵੀ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ?’ ਗੁਰਜੋਤ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੁਆਲ ਉੱਠਿਆ।

‘ਬੁਧੂ, ਮੰਮੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਤੇ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਸਾਲ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਫੇਰ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਮੰਮੀ?’ ਹਰਲੀਨ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ।

‘ਅਗਲੀ ਗੱਲ ਫੇਰ ਦੱਸਾਂਗੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਦੱਸੋ ਕਿ ਜੋ ਦੱਸਿਆ ਏ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਕੀ ਸਮਝ ਆਇਆ ਏ?’

‘ਮੈਂ ਦੱਸਾਂ ਮੰਮੀ’, ਗੁਰਜੋਤ ਨੇ ਇੰਜ ਹੱਥ ਖੜਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕਲਾਸ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ। ਮੰਮੀ ਦੇ ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰ ਹਿਲਾਉਣ ਤੇ ਬੋਲਿਆ, ‘ਉੱਚੀ ਪਾਠ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੂਸਰੇ ਵੀ ਪਾਠ ਸੁਣ ਕੇ ਬਾਣੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।’

ਸ਼ਾਬਾਸ਼। ਜਿਵੇਂ ਭਾਈ ਜੋਧਾ ਜੀ ਦਾ ਪਾਠ ਸੁਣ ਕੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਉਵੇਂ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅੱਜ ਜਿਹੜੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਪਾਠ ਕਰਦਿਆਂ ਸੁਣਿਆ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮਿਲ ਜਾਏ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਪਾਠ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਹਰਲੀਨ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਸਮਝ ਆਇਆ?’ ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਹਰਲੀਨ ਵਲ ਮੂੰਹ ਕਰਦਿਆਂ ਪੁਛਿਆ।

‘ਪਾਠ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲੀ’, ‘ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ। ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਗਏ। ਗੁਡ ਬੱਚੇ।’ ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ ਦੇਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, ‘ਕਲ੍ਹ ਦਸਾਂਗੀ ਕਿ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨਾਲ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਜਾ ਕੇ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ। ਚਲੋ ਹੁਣ ਪਾਠ ਕਰੀਏ ਤੇ ਸੌਂ ਜਾਈਏ।’ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਸੋਹਿਲਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

553 thoughts on “ਬਾਣੀ ਦਾ ਅਸਰ”

  1. Pingback: Buy online viagra
  2. Pingback: online cialis
  3. Pingback: cost of cialis
  4. Pingback: cialis 20 mg price
  5. Pingback: albuterol inhaler
  6. Pingback: cialis generic
  7. Pingback: ciprofloxacin cost
  8. Pingback: cialis prices
  9. Pingback: cheap viagra
  10. Pingback: viagra 50mg
  11. Pingback: gnc ed pills
  12. Pingback: canadian pharmacy
  13. Pingback: levitra vardenafil
  14. Pingback: levitra price
  15. Pingback: levitra
  16. Pingback: purchase cialis
  17. Pingback: viagra generic
  18. Pingback: cheap cialis
  19. Pingback: personal loan
  20. Pingback: cialis 5 mg
  21. Pingback: slots online
  22. Pingback: cialis internet
  23. Pingback: 5 mg cialis
  24. Pingback: 5 mg cialis
  25. Pingback: casino slots
  26. Pingback: online viagra
  27. Pingback: buy Viagra 100 mg
  28. Pingback: buy viagra
  29. Pingback: Cialis 20mg pills
  30. Pingback: Cialis 40 mg pills
  31. Pingback: online cialis
  32. Pingback: Cialis 80mg otc
  33. Pingback: Cialis 10mg prices
  34. Pingback: tadalafil 60mg usa
  35. Pingback: cialis online
  36. Pingback: cialistodo.com
  37. Pingback: aricept 10mg cost
  38. Pingback: buy arimidex 1mg
  39. Pingback: atarax 10mg uk
  40. Pingback: sildenafil
  41. Pingback: casodex 50mg price
  42. Pingback: cheap ceclor
  43. Pingback: order ceftin
  44. Pingback: celebrex nz
  45. Pingback: buy celexa
  46. Pingback: cipro australia
  47. Pingback: free slots online
  48. Pingback: slot machine
  49. Pingback: real casino
  50. Pingback: real casino online
  51. Pingback: free slots online
  52. Pingback: slot games
  53. Pingback: sr22 insurance
  54. Pingback: best payday loans
  55. Pingback: best quick loans
  56. Pingback: bad credit loans
  57. Pingback: viagra 50 coupon
  58. Pingback: cbd oil for cancer
  59. Pingback: write essay for me
  60. Pingback: term paper writer
  61. Pingback: viagra 800 mg
  62. Pingback: combivent pills
  63. Pingback: generic cialis
  64. Pingback: cheapest cozaar
  65. Pingback: cheapest cymbalta
  66. Pingback: thesis support
  67. Pingback: how to buy ddavp
  68. Pingback: depakote australia
  69. Pingback: cost of diamox
  70. Pingback: diltiazem generic
  71. Pingback: dramamine price
  72. Pingback: cheap elavil 10mg
  73. Pingback: flomax tablet
  74. Pingback: how to buy hyzaar
  75. Pingback: cialis price
  76. Pingback: imdur cheap
  77. Pingback: cialis 5mg
  78. Pingback: cialis for sale
  79. Pingback: imitrex pharmacy
  80. Pingback: imuran pharmacy
  81. Pingback: lopid usa
  82. Pingback: drug costs
  83. Pingback: Plavix
  84. Pingback: buy motrin
  85. Pingback: buy nortriptyline
  86. Pingback: periactin 4 mg otc
  87. Pingback: order proscar
  88. Pingback: provigil for sale
  89. Pingback: pyridium uk
  90. Pingback: reglan 10mg cost
  91. Pingback: revatio pills
  92. Pingback: order skelaxin
  93. Pingback: tenormin online
  94. Pingback: valtrex usa
  95. Pingback: voltaren cost
  96. Pingback: wellbutrin tablets
  97. Pingback: zanaflex for sale
  98. Pingback: check that
  99. Pingback: zocor coupon
  100. Pingback: zovirax 400mg cost
  101. Pingback: zyprexa tablets
  102. Pingback: anastrozole otc
  103. Pingback: dutasteride uk
  104. Pingback: generic cialis]
  105. Pingback: citalopram tablet
  106. Pingback: cephalexin online
  107. Pingback: cost of loratadine
  108. Pingback: clozapine otc
  109. Pingback: divalproex usa
  110. Pingback: tolterodine 1mg nz
  111. Pingback: estradiol price
  112. Pingback: etodolac australia
  113. Pingback: oaqcfcno
  114. Pingback: keflex drug class
  115. Pingback: alendronate canada
  116. Pingback: viagra barata
  117. Pingback: ivermectin uk buy
  118. Pingback: 4mg albuterol
  119. Pingback: gemfibrozil uk
  120. Pingback: order clotrimazole
  121. Pingback: prednisolone ace
  122. Pingback: reviews on clomid
  123. Pingback: priligy peru
  124. Pingback: diflucan for yeast
  125. Pingback: metoclopramide usa
  126. Pingback: neurontin online
  127. Pingback: metformin ip 178
  128. Pingback: king pharmacy
  129. Pingback: homepage
  130. Pingback: cost for tadalafil
  131. Pingback: Mentax
  132. Pingback: Zakhar Berkut hd
  133. Pingback: online daily
  134. Pingback: medication cialis
  135. Pingback: viagra 100
  136. Pingback: cialis from mexico
  137. Pingback: best female viagra
  138. Pingback: walmart viagra
  139. Pingback: cytotmeds.com
  140. Pingback: priligy 60mg uk
  141. Pingback: best viagra
  142. Pingback: ivermectil online
  143. Pingback: priligy walgreens
  144. Pingback: lexapro effects
  145. Pingback: generic viagra
  146. Pingback: viagra pill
  147. Pingback: lexapro fatigue
  148. Pingback: cialis cost
  149. Pingback: female viagra
  150. Pingback: cialis on sale
  151. Pingback: buy viagra online
  152. Pingback: 1
  153. Pingback: duloxetine high
  154. Pingback: cialis 20
  155. Pingback: cialis information
  156. Pingback: propecia 90ct
  157. Pingback: viagra online
  158. Pingback: expired stromectol
  159. Pingback: cialis coupon
  160. Pingback: canadian viagra
  161. Pingback: tadalafil 500mg
  162. Pingback: order ventolin
  163. Pingback: ivermectin plus
  164. Pingback: generic cialis
  165. Pingback: generic viagra
  166. Pingback: dapoxetine avis
  167. Pingback: cost of ivermectin

Comments are closed.